Agresja i przemoc

 Zmiany ustrojowe, jakich doświadczamy w ciągu ostatnich kilkunastu lat stwarzają wielkie wyzwania i zagrożenia dla jednostek jak i całego społeczeństwa. Olbrzymim kontrastom materialnym towarzyszy ogólna dostępność różnorodnych dóbr sprzyjająca narastaniu postaw konsumpcyjnych. Duże rozmiary bezrobocia i trudności w osiągnięciu sukcesu wywołują frustrację jednostek, którym się nie powiodło, a także poczucie zagrożenia i agresję. Przemoc i agresja jest stale obecna w życiu codziennym, a także w środkach masowego przekazu. Obecnie, kiedy przemoc staje się nagminna, kiedy lękamy się wyjść na ulicę, kiedy społeczeństwo zostało zalane falą przemocy, konieczne wydaje się pogłębienie wiedzy na temat źródeł zagrożenia oraz zapobieganie wyżej wymienionym negatywnym zjawiskom.

Przemoc i agresja mimo licznych badań i bogatej literatury, zaangażowania profesjonalistów  stale narasta. Skłania to wciąż na nowo do podejmowania tego zagadnienia.

Słowo agresja pochodzi od łacińskiego słowa „aggressio” i oznacza: zaczepiać, napadać. Zazwyczaj tym terminem określa się wszelkie działania charakteryzujące się atakowaniem czy wrogością.

Agresja według definicji Władysława Szewczyka to, „Wszelkie działanie (fizyczne lub słowne), którego celem jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej – rzeczywistej lub symbolicznej – jakiejś osobie lub czemuś, co ją zastępuje”(Słownik Psychologiczny; red. W. Szewczuk, WP, Warszawa 1985).

Agresja może być: emocjonalna, instrumentalna, fizyczna, społeczna, aspołeczna, bezpośrednia, przemieszczona, słowna.

Nie ma zgodności w rozumieniu pojęcia agresji, nie ma też jednej teorii wyjaśniającej jej genezę. Pochodzenie agresji wyjaśnia teoria instynktów wywodząca się z koncepcji Freuda, teoria frustracji Dollarda i teorie społecznego uczenia się. Właściwe wydaje się przedstawienie tych teorii. Ch. N. Cofer i M. H. Appley(1972), wyróżnili cztery koncepcje agresji.

1. Agresja jako instynkt. Przedstawiciele tej koncepcji przyjmują, że agresja powstała w drodze ewolucji i jest konieczna do utrzymania gatunku – jako napęd do działania. Każdy człowiek rodzi się z gotowym instynktem walki niezbędnym do życia podobnie jak z instynktem głodu. Instynkt walki wiąże się z uczuciem gniewu, który stanowi impuls do wystąpienia różnych zachowań agresywnych. W. McDougall uznaje to uczucie związane z instynktem walki za pozytywne z biologicznego punktu widzenia, gdyż pobudza do zachowań umożliwiających zaspokojenie potrzeb człowieka, skłania do obrony przed atakiem.

Koncepcja agresji jako instynktu nie została odrzucona i nadal jest przedmiotem badań, nie znalazła jednak do dziś potwierdzenia na gruncie fizjologii.

2. Agresja jako reakcja na frustracje. J. Dollard uważa, że zachowanie się człowieka zmierza zawsze do osiągnięcia jakiegoś bliższego lub dalszego celu. Jednak, gdy w toku realizacji jakiegoś celu człowiek natrafia na przeszkodę udaremniająca tę realizację – pojawia się wówczas frustracja, według podstawowego założenia, które przyjmuje ten autor, rezultatem frustracji będzie zawsze agresja. Zawsze, zatem można być pewnym istnienia frustracji u człowieka, który ujawnia zachowania agresywne. Inaczej rzecz ujmując, skutkiem sytuacji frustracyjnej jest powstanie napięcia emocjonalnego. I ono właśnie staje się pobudką do agresji. Zachowanie agresywne służy wyładowaniu tego napięcia.

 Zdaniem J. Dollarda zachowania agresywne mogą mieć różny kierunek najczęściej są one skierowane na rzecz lub osobę będącą przyczyną frustracji. Rozwijając swą teorię Dollard skonstruował pewne prawa występowania agresji:

- siła pobudzania do agresji zależy od stopnia frustracji,

- akty agresji mogą ulec zahamowaniu pod wpływem kary,

- akty agresji mogą ulec przeniesieniu,

- akty otwartej agresji szybciej i skuteczniej niż agresji ukrytej zmniejszają napięcie frustracyjne.

3. Agresja jako nabyty popęd. Ściera się tu kilka, nieznacznie różniących się od siebie koncepcji agresji jako nabytego popędu. Jedne podkreślają rolę gniewu, inne – role konfliktowych oczekiwań dotyczących wzmocnienia zachowania agresywnego. J. Dollard i N. R. Miller sugerują, że gniew jest wyuczonym popędem na pewne sytuacje. Utrzymują, że agresja wystąpi wtedy, kiedy jest najsilniej wyuczoną reakcją na gniew. W ten sposób gniew wywołany przez frustrację pośredniczy w pewnych okolicznościach między frustracją a agresją. R. R. Sears na podstawie badań dzieci sugeruje, że agresja jako nabyty popęd może rozwijać się we wczesnym dzieciństwie na podłożu zachowań instrumentalnych znajdujących wzmocnienie w uzyskiwanym zainteresowaniu i pomocy dorosłych.

4. Agresja jako nawyk. Zachowanie dobrze utrwalone, do tego stopnia, że jest zautomatyzowane i realizowane bez pełnej kontroli świadomości, nazywamy nawykiem (Por. Słownik psychologiczny pod red. W. Szewczyka).

Siła nawyku agresji zależy od:

- częstości i intensywności doznawanej napaści, frustracji i przykrości, czyli warunków, które poprzedzają agresję. Takie stanowisko reprezentuje A.Buss „istnieje większe prawdopodobieństwo, że chronicznie agresywna będzie ta jednostka, na którą działało wiele bodźców wywołujących gniew, niż jednostka, na którą działało ich niewiele”.

- stopnia wzmacniania agresywnego zachowania

- wpływu członków grupy powodującego wzrost zachowań określonego rodzaju, wzajemne pobudzanie się członków grupy do czynów agresywnych,

- temperamentu jednostki.

Przedstawione koncepcje nie wyczerpują całości problematyki, ale są istotne w pracy wychowawczej z dziećmi agresywnymi. Jeśli bowiem podjęta działalność praktyczna ma okazać się skuteczna, trzeba świadomie podjąć decyzję w zakresie przyjęcia pewnej jasnej koncepcji agresji i konsekwentnie wyprowadzać z niej wnioski dotyczące praktyki wychowawczej.

W każdym przypadku agresji można wyróżnić kilka czynników:

- czynnik wrodzony –ważne by w wychowaniu go uwzględniać, dostosowując działania do wrodzonych możliwości dziecka,

- czynnik aktywnościowy – wychowując, możemy starać się stymulować aktywność dziecka lub też hamować nadmierną,

- czynnik frustracyjny – zależy w dużym stopniu od środowiska i postaw rodzicielskich,

- czynnik naśladowczy – zależy głównie od środowiska. Można go modyfikować przez wychowanie – dostarczając odpowiednich wzorów do naśladowania lub wpływając na środowisko dziecka,

- czynnik instrumentalny – w dużym stopniu zależy od wyżej przedstawionych czynników, jest w największym stopniu podatny na wpływy wychowawcze.

PRZYCZYNY POWSTAWANIA AGRESJI

Czynniki biologiczne:

Do nich zalicza się przede wszystkim zaburzenia neurologiczne i zaburzenia równowagi chemicznej organizmu.

Ważną rolę w powstawaniu zachowań agresywnych może odgrywać czynnik związany z temperamentem dziecka. Dzieci o większym temperamencie  (ruchliwe, szybko reagujące itp.) maja większe prawdopodobieństwo wytworzenia i utrwalenia wzorów reakcji niż te, które w swojej naturze są spokojniejsze. Warto jednak zaznaczyć, że czynniki związane  z temperamentem dziecka mają raczej drugorzędne znaczenie dla występowania agresywnych wzorców zachowania.

Wpływ środowiska rodzinnego:

Rodzina jest kluczowym miejscem, gdzie przebiega proces socjalizacji dzieci, w znaczący sposób modelujący różne formy zachowania. Rodzina wywiera głęboki wpływ na dziecko od chwili jej narodzin do adolescencji. Często to dom obwinia się za złe zachowanie dzieci, ale jak zaznaczono wyżej, istnieje wiele podejrzeń, że część czynników znajduje się poza kontrola rodziny. Jaką rolę odgrywa rodzina?  Wolff (1985 za: Pearce 1997) doszedł do wniosku, że następujące czynniki rodzinne są związane z agresywnymi dziećmi:

• Nieobecność ojca,

• Małżeńska niezgoda,

• Depresyjna matka,

• Złoszczący się rodzice,

• Niekorzystne warunki ekonomiczne rodziny,

• Wielodzietna rodzina.

Sprzyjające powstaniu zachowań agresywnych dzieci w szczególności znaczenie ma styl i relacji i nastawienie rodziców do dziecka. Wśród nich za najważniejsze uznaje się:

• Negatywne emocjonalne nastawienie rodziców w pierwszych latach życia dziecka, charakteryzuje się brakiem ciepła i bliskich więzi.

• Przyzwalanie przez opiekuna na agresywne zachowania dziecka. Tolerowanie i nie ograniczanie agresywnego zachowania wobec rodzeństwa, kolegów, dorosłych  prowadzi do wzrostu agresji.

• Stosowanie przez rodziców metod wychowawczych opartych na sile: kary cielesne, którym towarzyszą wybuch złości i agresja.

Dysfunkcyjne rodziny mogą nie rozwijać w dzieciach zdolności empatycznych. Rodzice mogą nie opiekować się dziećmi, nie akceptować takimi jakie są, nie szanować ich uczuć. Dziecko wychowane w takich warunkach może mieć trudności z odczuwaniem empatii i być niewrażliwe na krzywdę dziejącą się innym ludziom.Rodzina nie wspiera działań w kierunku współdziałania z innymi lub są to działania incydentalne. Poszczególni członkowie rodziny kroczą swoją drogą, nie pomagają sobie wzajemnie. Brak tych umiejętności jest jedną z cech charakterystycznych dla agresorów. W źle funkcjonujących rodzinach może występować tendencja do lekceważenia dzieci przez rodziców, inne starsze osoby, rodzeństwo. W takich rodzinach używa się np. : „Dzieci i ryby głosu nie mają”- może to powodować niższe poczucie niższości, mniejszej wartości. Dziecko, aby rekompensować sobie te przykre emocje, dąży więc niekiedy do znalezienia szacunku dla siebie poprzez dominację nad innymi, najczęściej słabszymi i młodszymi.

Może się okazać, że rodziny nie zachęcają do rozwijania pozytywnych społecznych wartośći jak np. uczciwość, szczerość. Zamiast tego prezentują cyniczne stanowisko wobec relacji międzyludzkich.

Wpływ szkoły na zachowania agresywne dzieci

Szkoła jest miejscem, w którym dzieci spędzają codziennie przynajmniej kilka godzin. Można wskazać kilka obszarów, które mogą mieć kluczowe znaczenie dla rozwijania , wzmacniania lub wyzwalania na terenie szkoły zachowań agresywnych i przemocy wśród dzieci:

Czynniki związane ze szkołą jako instytucją i jej organizacją:

• Zbyt dużo dzieci w klasach, ograniczona ruchliwość,

• Czas spędzony głównie w sposób jednostronnie ukierunkowany.

• Zbyt dużo sytuacji bez możliwości  wyboru (np. wycofanie się z grupy).

• Struktura organizacyjna szkoły (nauka zmianowa, łączenie klas, duża liczebność uczniów w szkole powodująca anonimowość zarówno uczniów jak i nauczycieli)

• Ogólny standard budynku i otoczenia (oświetlenie, poziom hałasu, wystrój pomieszczeń).

• Niewłaściwa kontrola uczniów.

• Częste zmiany nauczycieli.

 Czynniki psychologiczne:

• Frustracja wynikająca z braku dobrego kontaktu z dorosłymi lub agresja z ich strony.

• Niskie poczucie własnej wartości, połączone z dużą ilością otrzymanych przez uczniów negatywnych komunikatów od dorosłych.

• Brak jasnych i przestrzeganych reguł życia szkolnego.

• Nieumiejętność radzenia sobie z przeżywaniem silnych i negatywnych uczuć, zwłaszcza złości.

• Nieumiejętność konstruktywnego rozwiązywania  sytuacji konfliktowych.

• Frustracja spowodowana brakiem perspektyw życiowych.

Czynniki związane z relacjami nauczyciel-uczeń

• Sytuacje konfliktowe rozwiązywane przez dorosłych  w sposób siłowy.

• Niewłaściwy sposób komunikowania się z uczniami (poniżanie, krytykowanie, ośmieszania, itd.)

• Sposób rozwiązywania problemów dyscyplinarnych podczas lekcji, częste nastawienie na szybki skutek (nieuwzględniające przyczyn i warunków powstania danego zachowania).

• Nieumiejętność radzenia sobie z przeżywaniem silnych i negatywnych uczuć (także wynikających kontaktów z uczniami)

• Niekonsekwentne metody dyscyplinujące uczniów.

 Jak rozpoznać ofiary i sprawców przemocy

Często zarówno rodzicom jak i nauczycielom trudno jest rozpoznać, czy dziecko jest ofiarą przemocy rówieśniczej, zwłaszcza że same dzieci niechętnie o tym mówią opiekunom. W tej sytuacji przydatna może się okazać obserwacja dziecka dokonywana przez nauczycieli i rodziców.

Lista wskazówek pomagająca rozpoznać ofiary przemocy: (wg  Dana Olweusa 1998)

o       są przezywane, wyśmiewane, zastraszane, zmuszane do posłuszeństwa,

o       są zaczepiane, popychane, szturchane,

o       podczas kłótni, zaczepek czy bójek reagują często płaczem, uciekają,

o       często szukają swoich rzeczy, które są chowane czy niszczone,

o       mają sińce, zniszczone lub brudne ubranie,

o       przerwy spędzają same nie dopuszczane do grupy,

o       przerwy spędzają w pobliżu nauczyciela,

o       często są wybierane jako ostatnie do pracy w grupach (np. do drużyn w grach zespołowych),

o       są w szkole nieszczęśliwe,

o       mają trudności w wypowiadaniu się na forum całej klasy (problemy z głośnymi wystąpieniami)

o       zaczynają mieć kłopoty z nauką,

o       spóźniają się do szkoły.

W domu:

o       przychodzą do domu w podartych lub pobrudzonych ubraniach, mają zniszczone podręczniki,

o       maja siniaki, zadrapania i tego faktu nie potrafią wyjaśnić w wiarygodny sposób,

o       nie są odwiedzani przez kolegów ani nie chodzą do innych domów,

o       często nie mają żadnego przyjaciela, z którym mogłyby spędzać wolny czas,

o       nie lubią szkoły lub boją się do niej chodzić, z oporami wychodzą z domu ,

o       do szkoły i ze szkoły często chodzą dłuższą drogą,

o       maja kłopoty ze snem, koszmary senne, płaczą w nocy,

o       maleje ich zainteresowanie szkołą, przynoszą coraz gorsze stopnie,

o       proszą rodziców o pieniądze lub je kradną (by przypodobać się ich prześladowcom)

Ogólna charakterystyka potencjalnych ofiar przemocy szkolnej:

Zwykle dzieci, które są ofiarami przemocy szkolnej charakteryzują się jedna z lub kilkoma z podanych poniżej cech ogólnych.:

o       potencjalne ofiary mogą być fizycznie słabsze od swoich rówieśników (dotyczy to zwłaszcza chłopców);

o       boja się urazów fizycznych, dlatego unikają niebezpiecznych zabaw, niektórych sportów, bójek,

o       są ostrożne , wrażliwe, ciche, wycofane z życia, mało aktywne, nieśmiałe, często płaczą,

o       są niepewne, zalęknione, nieszczęśliwe, charakteryzują się niską samooceną, okazują swoją bezradność – są łatwym celem ataku,

o       łatwiej nawiązują kontakt z dorosłymi niż z rówieśnikami,

o       maja trudności z występowaniem na forum.

Jak rozpoznać sprawców przemocy:

 sprawcy są często silniejsi i sprawniejsi fizycznie niż ich ofiary lub są od nich starsi,

-         widoczna jest u nich potrzeba dominowania i podporządkowywania sobie innych,

-         są impulsywni, porywczy, często sfrustrowani; mają problemy z dostosowaniem się do ustalonych reguł, norm,

-         są zbuntowani i nieposłuszni,

-         cechuje ich niski poziom empatii, chcą mieć opinię „twardych”,

-         często mają pozytywny obraz samego siebie, są pewni siebie,

-         wcześnie łamią różne normy społeczne i prawne, często wpadają w „złe towarzystwo”,

-         zwykle otaczają się grupką rówieśników, w której zyskują popularność, im są starsi tym grupka jest mniejsza,

-         w  szkole podstawowej  ich oceny mogą być różne, dobre lub złe, w klasach starszych maja oceny poniżej średniej i negatywny stosunek do szkoły.

TRZY PODEJŚCIA DO TRAKTOWANIA PRZEMOCY W SZKOLE

o       Podejście moralistyczne,

o       Podejście humanistyczne,

o       Podejście legalistyczne

Podejście moralistyczne

Podejście to zakłada, że przez jednoznaczne stwierdzenia, wielokrotne powtarzanie wartości  i moralnych uzasadnień związanych ze stosunkiem szkoły do problemu stosowania w niej przemocy, będzie ona się zmniejszać. Moralistyczne podejście zakłada, ze uczniowie dostosują się do wyznaczonych norm lub zrozumieją wartości reprezentowane przez szkołę.

Stąd działanie polegające na odwoływaniu się, apelowaniu do uczniów o sens moralnych racji (praw) i równocześnie w ten sposób promowanie wartości uznawanych przez szkołę za ważne. (uzależnione od moralnego autorytetu szkoły; ważne również aby nauczyciele, pracownicy szkoły również kierowali się tymi wartościami w działaniu- aby nie wystąpiło – „co innego mówimy a co innego robimy”)

Podejście humanistyczne

K.Rigby  definiuje to podejście – jako – oparte na szczerym pragnieniu nauczyciela zrozumienia osoby, która używa przemocy wobec innych, nie jako członka pewnej kategorii, notorycznego agresora, winnego, dla którego jest to standardowe zachowanie. Podejście takie wymaga słuchania (powstrzymywania się od wygłaszania kazań i odwoływania się do podejścia legalistycznego) oraz budowanie autentycznej dwustronnej komunikacji jako niezbędnego warunku i zasadniczego elementu powodującego zmianę, nie tylko w zachowaniu agresora, ale także w sposobie jego myślenia i uczuciach. (uczeń nie miał wzorca pozytywnego dotyczącego reagowania na agresję, radzenia sobie z nią- brak pozytywnych umiejętności społecznych: dziękowanie, proszenie, zachowania agresywne są akceptowane).

Podejście humanistyczne daje możliwości zmiany niepożądanych zachowań. Rozmawiając z uczniem nauczyciele mogą wpłynąć na poszukiwanie przez ucznia nowych akceptowanych społecznie zachowań, rozumienie konsekwencji własnych działań, pomoc w lepszym rozumieniu otaczającego świata.  (Np. w badaniach przeprowadzonych w gimnazjach w Warszawie i  Krakowie uczniowie wskazali rozmowę nauczyciela z agresorem za najskuteczniejszy sposób  reagowania w takich sytuacjach)

Podejście legalistyczne

W  podejściu tym podstawowym narzędziem ograniczania zachowań agresywnych są ustalone reguły i zasady stosowane wobec osób, których zachowania nie mieszczą się w ramach uznanego i dopuszczalnego postępowania. Z zasadami i regułami związane są sankcje jako następstwo naruszenia ustalonych norm. Sankcje mogą być mało moralizujące lub w ogóle nie moralizujące – ich celem jest egzekwowanie prawa wyrównującego szkody.

Kary mogą być ułożone hierarchicznie  od łagodnych do surowych: dodatkowe prace domowe, odebrania przywilejów, zostawienia po lekcjach, do zawieszenia w prawach ucznia, przeniesienie do innej klasy, po wydalenie ze szkoły. Część sankcji ustalona jest w regulaminach i statutach szkolnych, część natomiast jest niesformalizowana i zależy od uznania nauczyciela czy dyrekcji szkoły. Elementem procedury dyscyplinującej może być określenie momentu , w którym w jej realizowanie zostaną zaangażowani rodzice w celu wspierania działań dyscyplinarnych szkoły lub uświadomienie im potencjalnych przyszłych konsekwencji. W szczególnych przypadkach fizycznej i psychicznej przemocy, szkoła może formalnie przenieść procedurę wyciągnięcia konsekwencji wobec winnego wykroczenia na policję lub sąd.

Rozpoznanie miejsc wysokiego ryzyka

1.      Użycie map (mapa szkoły, jej terenu- uczeń zaznacza takie miejsca).

2.      Użycie zdjęć (zdjęcia różnych miejsc szkoły)

3.      Ankiety

Poziom działania

Innym modelem  tworzenia oddziaływań  na terenie szkoły proponuje D.Olweus (1998). Autor ten koncentruje się na trzech poziomach działań składających się na  bardzo obszerny program:

1.      Środki zaradcze na poziomie szkoły: (ankiet wśród uczniów, szkolny dzień przeciw przemocy, zwiększenie kontroli podczas przerw, ciekawe zajęcia pozalekcyjne, telefon kontaktowy w sprawach przemocy, ogólnoszkolne zebrania rodziców, doskonalenie zawodowe nauczycieli, współpraca rodzice-dom).

2.      Środki zaradcze na poziomie klasy (zasady klasowe zapobiegające przemocy, lekcja wychowawcza, nauka przez współpracę, zajęcia integrujące klasę, zebrania z rodzicami i rozmowy indywidualne).

3.      Środki zaradcze na poziomie jednostki (rozmowy ze sprawcami i ofiarami przemocy, pomaganie agresorom i ofiarom w radzeniu sobie z problemem , rozmowy z rodzicami, których dotyczy problem, angażowanie uczniów „neutralnych”, wsparcie ze strony szkoły dla rodziców, fachowa pomoc psychologa lub pedagoga szkolnego, zmiana klasy).

SKUTECZNE: budując program przeciwdziałania przemocy i agresji w szkole należy brać pod uwagę zarówno poziom oddziaływań (cala szkoła, klasa, jednostka) jak również stosowania różnych podejść reagowania: (moralistyczne, humanistyczne, legalistyczne)

Interwencja w przypadku wystąpienia zachowań agresywnych i przemocy

Mówiąc o interwencji w przypadku wystąpienia zachowań agresywnych i przemocy, należy podkreślić, że istnieje, w zależności od sytuacji, konieczność wykorzystania różnorodnych form oddziaływani. Inne sposoby interwencji w przypadku pojedynczych zachowań agresywnych, inne w przypadku grupowej przemocy.

Proponuje się rozważenie następujących zagadnień:

o       

Ogólnoszkolna procedura reagowania w sytuacji przemocy,

o       Interwencja w sytuacji „gorącej agresji”,

o       Indywidualne rozmowy:

  - rozmowa z agresorem.

 Metody pracy w sytuacji grupowej przemocy:

 Metoda „wspólnej sprawy”

                  -    Metoda  „bez obwiniania”

o       Zawieranie kontraktów,

o       Odwoływanie się do konsekwencji.

o       Praca z uczniami o przewlekłych problemach z zachowaniem,

o       Zmiany w środowisku szkolnym.

Ogólna procedura reagowania w sytuacji przemocy

Szkolna procedura postępowania w przypadku przemocy

1.Rozpoznanie

  Rozpoznanie sytuacji przemocy rozpoczyna uruchomienie dalszych kroków procedury. Zachowania agresywne nie zawsze zdarzają się podczas obecności nauczycieli (np. podczas przerw lub poza terenem szkoły w drodze do domu), dobrze jeżeli szkoła zachęci rodziców do kontaktowania się, kiedy dostrzegą, że ich dziecko jest ofiarą przemocy.

2. Zbieranie informacji

Zebranie możliwie wielu informacji dotyczących: uczestników zachowań agresywnych  i możliwych przyczyn pojawienia się przemocy (źródło informacji: nauczyciele, uczniowie, (specjaliści- psychologowie, pedagodzy- pomoc w zrozumieniu przyczyn pojawienia się przemocy u uczniów)

3. Konsultacje

Konsultacje mają na celu stworzenie planu oddziaływań w stosunku do uczniów, którzy używają przemocy oraz ich ofiar. Na podstawie pkt 1 i 2 ustalany jest plan działania dla konkretnej sytuacji i uczestniczących w niej uczniów.

4. Realizacja planu działania        

Realizacja planu jest konsekwencją ustaleń wynikających z poprzedniego kroku.

5. Ocena działania i modyfikacja

Po określonym w trakcie konsultacji czasie realizacji planu, należy dokonać oceny skuteczności przeprowadzonych działań. Należy dokonać przeglądu stosowanych metod, oceniając przyczyny – dlaczego plan nie zadziałał, Na tej podstawie można wprowadzić do planu korekty zwiększające prawdopodobieństwo powodzenia w przyszłości.

Interwencja w sytuacji „gorącej agresji”

Sytuacje „gorącej agresji” to te, w których uczniowie biją się, okładają pięściami, kopią itp.

Reagując w takich sytuacjach nauczyciel powinien koncentrować swoje działania  na utrzymaniu kontroli nad sytuacją, przerwaniu agresywnego zachowania, ustaleniu i przestrzeganiu granic właściwego zachowania oraz braniu odpowiedzialności za własne zachowanie.

Reaguj na każde agresywne zachowanie

Pierwszym i podstawowym krokiem w celu zmniejszenia ilości zachowań agresywnych jest dostrzeganie i reagowanie na każda sytuację, w której pojawiają się te zachowania.  Niektórzy uczniowie używają zachowań agresywnych, aby zdobyć kontrolę nad otoczenie- zachowują się agresywnie wtedy gdy wiedzą ,że takie zachowanie ujdzie im płazem  Ignorowanie zachowań agresywnych , które w nieznaczny sposób zakłócają funkcjonowanie klasy (np. przezywanie) zwiększa prawdopodobieństwo ponownego pojawienia się tych zachowań oraz ich ekskalację.

Oceń sytuację i stwórz plan działania

Kiedy decydujesz, ze sytuacja wymaga twojej interwencji, dokonaj oceny sytuacji czy poradzisz sobie samodzielnie, czy potrzebujesz czyjejś pomocy. Jeżeli zdecydujesz się interweniować, powinieneś wiedzieć, co chcesz osiągnąć interwencją i w jaki sposób to zrobisz.

1.      Jaki jest cel mojej interwencji? (Ustalenie celu interwencji jest niezbędne do skutecznego pokierowania agresywnym zachowaniem ucznia)

2.      Co zrobię?

3.      Czy to co robię, pomoże mi osiągnąć wyznaczony cel?

4.      (Jeżeli to co robię, nie przynosi efektu.) Co mogę zrobić inaczej?

Zachowaj spokój

Osoba interweniująca powinna być opanowana i zachować spokój

Obniż ton głosu

Podniesiony głos nie prowadzi do niczego dobrego, raczej pogarsza jeszcze sytuację.

Mów wolniej

Kiedy prowadzimy rozmowę z uczniami, którzy są silnie wzburzeni ich zdolność do przyswajania informacji zawartych w komunikatach może być obniżona. Często pojawia się tendencja do szybszego mówienia, co może jeszcze bardziej wzmagać zdenerwowanie uczniów, utrudniając skuteczną interwencją.

Unikaj zachowań mogących eskalować agresję

(Postawa twojego ciała) Jeżeli uczniowie przestali się bić, nie należy wchodzić między nich, może to pogorszyć sytuację. Zachowaj pewną odległość. Rozmawiając ze złoszczącym się uczniem, nie stawaj naprzeciwko niego, raczej stań pod niewielkim kątem lub obok niego.

Ustanów granice

Ważnym elementem interwencji i rozmów z agresorami jest ustalenie granic niewłaściwego zachowania.

Jasny komunikat: „W naszej szkole nie bijemy się”

Z drugiej strony ustalenie granic czasowych zachowań: „Daję ci pięć sekund na podjęcie decyzji” (pomaga to uczniom uzyskanie kontroli nad swoim zachowaniem)

Przypomnij o konsekwencjach

Ustalając granice zachowania, możesz odwołać się do konsekwencji, jakie spotkają ucznia, jeżeli będzie kontynuował swoje zachowanie.

Siły fizycznej używaj w ostateczności

Nie pozwól agresorowi czerpać korzyści z jego zachowania

Część zachowań agresywnych i przemoc stosowana jest przez uczniów po to, by znaleźć się w centrum uwagi. Jeśli osoba interweniująca poświęca czas wyłącznie na rozmowę z agresorem, nagradza w ten sposób jego zachowanie. W takich sytuacjach warto rozpocząć interwencję od zaopiekowania się ofiarą. Agresor nie powinien być w centrum uwagi. Jednak kontakt z ofiarą nie powinien być zbyt długi, to z kolei może wywołać chęć zemsty.

Doprowadź sytuację do rozwiązania

Po załagodzeniu sytuacji warto, aby jeden z pracowników szkoły porozmawiał z uczestnikami tej sytuacji. (najlepiej na osobności). Pomoc mediacji pomiędzy uczniami aby rozwiązali powstały między nimi konflikt: poszukiwanie możliwych sposobów zachowań w podobnych sytuacjach bez stosowania agresji i przemocy. Musi pojawić się jasny przekaz: że szkoła nie toleruje agresji jako sposobu rozwiązywania problem ów.

Ignoruj niewłaściwe komentarze

Osoba interweniująca może spotkać się z niewłaściwymi komentarzami ze strony uczniów.

Czasami jest to wynik silnych emocji, czasem próbują wciągnąć nauczyciela w konfrontacje- manipulacje. Skutecznym działaniem jest ignorowanie tych komentarzy i spokojne powtarzanie tego, czego oczekujemy od dziecka w danej chwili.

Dokumentacja zdarzenia

Zorganizuj wsparcie i pomoc dla ofiary

Ofiary mogą dalej czuć się zagrożone i mieć poczucie, ze są osamotnione. Konsekwencją tego może być wagarowanie lub unikanie kontaktu z innymi ludźmi.

Dlatego w niektórych przypadkach konieczne jest otoczenie opieką ucznia, który padła ofiarą agresji ze strony rówieśników przez zapewnienie mu odpowiedniego wsparcia.

Uczenie alternatywnych sposobów radzenia sobie z agresją

Każdą sytuację, w której doszło do zachowania agresywnego nauczyciele powinni wykorzystać do uczenia alternatywnych sposobów radzenia sobie z agresją

Rozmowa ze sprawcą agresji (przemocy)

Wskazówki dotyczące rozmowy z agresorem:

• Rozpoczynając rozmowę, przedstaw krótko jej temat.
• Odnoś się do konkretnych zdarzeń- unikaj uogólnień (np. zawsze, nigdy)
• Przedstaw sytuację tak, jak ty ja postrzegasz.
• Pozwól uczniowi przestawić swoją wersję wydarzeń (nawet jeśli z nim się nie zgadzasz, możesz dowiedzieć się więcej na temat przyczyn i mechanizmów jego zachowania).
• Bez względu na wyjaśnienia ucznia powiedz, jakie normy zostały naruszone jego agresywnym zachowaniem.
• Podkreśl, ze takie zachowania nie są przez ciebie akceptowane.
• Poproś ucznia, aby znalazł sposoby rozwiązania tej sytuacji (co zrobi, aby więcej się nie powtarzała).
• Jeśli uczeń nie może  znaleźć rozwiązania, możesz zaproponować swoje.
• Powiedz, jakie nastąpią konsekwencje, jeśli takie zachowanie się powtórzy.

Zawieranie kontraktu (nauczyciele dostaną przykładowy kontrakt)- załącznik 1

Skuteczne stosowanie tej techniki wymaga uprzedniego spełnienia kilku warunków:

1.      Nauczyciel jest dobrze przygotowany do każdej lekcji, angażuje uczniów  w interesujące formy uczenia się  i wykorzystuje różnorodne, skuteczne strategie nauczania.

2.      Uczniowie dobrze rozumieją oczekiwania związane z zachowaniem, są one konsekwentnie egzekwowane.

3.      Nauczyciel rozwiązuje problem często zdarzających się złych zachowań za pomocą wcześniej zaplanowanej hierarchii interwencji niewerbalnych i werbalnych oraz logicznych konsekwencji.

4.      Nauczyciel próbuje budować pozytywne stosunki z uczniami mającymi ciągłe problemy z zachowaniem, próbuje również przełamać cykl zniechęcenia, pomagając im zaspokoić potrzebę poczucia własnej wartości.

Podpisanie kontraktu powinno być poprzedzone indywidualną rozmową z uczniem:

1.      Rozpocznij od pozytywnej uwagi.

2.      Powiedz uczniowi, że ma potencjalne możliwości dobrze sobie radzić i osiągnąć sukces, jeżeli nauczy się zachowywać w sposób właściwy.

3.      Doprowadź ucznia do uznania, że jego zachowanie było niewłaściwe i do rozpoznania negatywnego wpływu tego zachowania  na wszystkich w klasie. Możesz w tym miejscu użyć pytań w rodzaju: „Co robiłeś w klasie”, Jaki to miało wpływ na twoje szanse osiągnięcia sukcesu”, „Jakby ci się podobało, gdyby inni uczniowie traktowaliby cię  w ten sposób” „Jak by ci się podobało, gdybyś był w klasie, którą rzeczywiście lubisz , ale nigdy nie miałbyś szansy na nauczenie się czegoś, ponieważ inni uczniowie ciągle powodowali by kłopoty”

4.      Następnie powiedz uczniowi, że jego zachowanie, bez względu na wszelkie tłumaczenia, jest nie do zaakceptowania i musi się zmienić. Dodaj: „Chciałbym opracować razem z tobą plan, który pomoże ci zachować się bardziej właściwie w klasie”

5.      Jasno wytłumacz jak działa ten plan.

(chociaż uczniowie w klasach starszych mogą odbierać to jako formę manipulacji)

Metody pracy w sytuacji przemocy używanej przez grupę uczniów

1.     Metoda wspólnej sprawy

                Celem tej metody jest ustanowienie podstawowych reguł funkcjonowania uczniów w szkole, które pozwolą im na wspólne koegzystowanie, bez używania przemocy. Wymagane jest od uczniów umiejętność poszukiwania rozwiązań zaistniałej sytuacji i realizowania uzgodnionych postanowień. Kierowanie zmianą w zachowaniu uczniów. Stosujemy gdy usłyszymy o przemocy w szkole. W przypadku tej metody celowe jest unikanie przez nauczyciela dochodzenia faktów i wyznaczenia tego, kto jest winny.

Kolejność spotkań- rozmowa

Sugerowana dla tej metody kolejność rozmów.

Rozpoczynamy od herszta- osoby, którą postrzegamy jako najsilniejszą w grupie pod względem pozycji i wpływów. (nie musi być to uczeń, który bezpośrednio używa agresji). Ostatnia osoba jest ofiara.

Rozmowy wstępne

Przed przystąpieniem do rozmowy warto porozmawiać z innymi dorosłymi naszej szkoły: pielęgniarka, sprzątaczka, woźna. Często obserwują oni uczniów w sytuacjach, które mogą uchodzić uwadze nauczyciela. W trakcie tych rozmów poszukuj wszelkich informacji: Kto jest prawdopodobnym prowodyrem?, Czy dziecko, wobec którego użyto przemocy, zachowywało się prowokacyjnie? itp.

Wprowadzenie tej metody wymaga również przeprowadzenia rozmowy z nauczycielem prowadzącym zajęcia. Poproś aby nie podgrzewał atmosfery: „Co przeskrobaliście, że musicie pójść do pani Kowalskiej?”. O wyznaczonym czasie powinien po prostu przysłać ich kolejno do ciebie: „Piotrek, proszę pójdź do sali 115”)

Koordynacja w czasie

Pierwsze rozmowy powinny odbywać się w kolejności, jedna po drugiej, bez przerwy. Z całą grupą powinno się przeprowadzić rozmowy w czasie jednej lekcji. Należy unikać przerw w spotkaniach.

Miejsce

Cisza, nauczyciel- uczeń prowadzą rozmowę siedząc. Pomocne są –techniki aktywnego słuchania.

Nastawienie osoby prowadzącej rozmowę

Nauczyciel powinien być zdolny do zachowania postawy neutralnej wobec uczniów. (nie oceniać ich zachowania i wypowiadanych słów)

Załącznik nr 2 – skrypt do rozmowy z uczniami stosującymi przemoc

Problemy na które można napotkać podczas rozmowy: brak pomysłów rozwiązania sytuacji, dziecko, które nie chce współpracować, niepraktyczne rozwiązania, obwinianie ofiary za jego prowokujące zachowania)

 Załącznik 3 – skrypt do rozmowy z ofiarą przemocy

Załącznik 4 – Skrypt do rozmowy z uczniem, ,który prowokuje

Kolejne spotkania w przeciągu tygodnia (najwyżej dwóch) celem tych spotkań jest sprawdzenie jak, jak uczniowie radzą sobie z realizacją postanowień z poprzedniego spotkania.

Ostatni poziom to spotkanie grupowe, której celem jest ustalenie wspólnej zgody                           na utrzymanie zmiany w agresywnych zachowaniach uczniów. (ustalenie planu działania aby zapobiegać pojawienia się zachowań agresywnych). Po zakończeniu niezbędna jest dalsza kontrola aby zobaczyć, że przeprowadzona interwencja pomogła.

„Metoda bez obwiniania” składa się z siedmiu kroków

     Podstawowym jej celem jest poszukiwanie konstruktywnego rozwiązania problemu przemocy przez grupę uczniów pracujących pod kierunkiem nauczyciela. Również w tej metodzie nie stosuje się kar jako rozwiązania problemu.

1. Wprowadzenie tej metody rozpoczynamy od przeprowadzenia rozmowy z ofiara przemocy. Odbywać może się ona w szkole lub domu dziecka.

– „W jaki sposób ci dokuczają”- nie ocenić tego co mówi ofiara, ni sugeruj co ma powiedzieć. Nie szukaj przyczyn tej sytuacji :”Co zrobiłeś, aby spowodować takie zachowanie”. Powiedz, ze agresorzy nie zostaną ukarani- aby ofiara nie obawiała się, że będzie miała z tego kłopoty. Powiedzieć ofierze, ze chcemy zorganizować zespół uczniów, który pomoże rozwiązać problem (skład zespołu: osoby grożące lub dokuczające, inne osoby obecne przy tych sytuacjach, przyjaciele ofiary)

2. Organizujemy grupę wspierającą skład zespołu: osoby grożące lub dokuczające, inne osoby obecne przy tych sytuacjach, przyjaciele ofiary) w spotkaniu nie uczestniczy ofiara. W trakcie informowania spotkania nie informujemy uczniów, co jest celem grupy i dlaczego właśnie oni zostali wybrani do tej grupy. Na początku spotkania powiedz: , że uczeń X czuje się źle w szkole i, że to oni mogą pomóc mu w poczuciu się lepiej i w rzeczywistości to jest to, co ich tu wszystkich łączy. Unikaj przypisywania ról i odpowiedzialności poszczególnym uczniom, chociaż często sami próbują to czynić.

3. Następnie zadajemy pytanie dotyczące tego, czy któryś z uczestniczących w spotkaniu czuł się kiedyś nieszczęśliwy w szkole dlatego, że mu dokuczano lub nie był lubiany. Uczniowie rzadko do tego się przyznają. W rozmowie koncentrujemy się na uczuciach członków grupy związanych z ich złym samopoczuciem we wspomnianych przez uczniów sytuacjach w szkole. Dalej stwierdzamy, że X musi czuć się podobnie. Przez te działania pobudzamy współczucie dla ofiary i zdobywamy zaufanie uczestników grupy.

4. Następną rzeczą, która się zajmujemy w trakcie spotkania jest stwierdzenie, że nikt w szkole nie powinien czuć się źle. (podkreślamy, że nie zamierzamy podczas tego spotkania nikogo karać- że nie jest to sposób na rozwiązanie problemu)

5. Następny krok to prośba do uczniów aby zaproponowali sugestie dotyczące tego, jak można poprawić sytuację X. (np. „Pomogę mu w lekcjach”, „Kiedy zobaczę, że jest sam będę go zagadywał” itp.). Kiedy skończą pomysły, nie proś i nie nalegaj na składanie obietnic przez poszczególnych uczniów. Plan musi być zaakceptowany przez całą grupę.

6. Podziękuj grupie za pracę. Umów się za tydzień (na którym przygotują sprawozdanie- dotyczące podjętych działań)

7. Ofiara jako pierwsza dostrzega pozytywne efekty podjętych działań . Spotykając się z ofiarą , należy ją pochwalić , że dobrze radzi sobie w tej sytuacji.

Kary i konsekwencje

W wielu sytuacjach prowadzenie rozmowy z agresorem powinno być wsparte informacją o wyznaczaniu w przyszłości konsekwencji, jeśli zachowania te będą się powtarzać. Zamiarem podjętego procesu dyscyplinarnego nie jest karanie, a udzielanie wskazówek  i poprawa zachowania. Pomocne dla nauczyciela w tym względzie może być ustalenie przez szkołę procedury dyscyplinującej, która powinna składać się z dwóch elementów:

1. Kary i konsekwencje zależne od nauczyciela-  stosowane przy pojedynczych i niegroźnych zachowaniach uczniów. Używane są przez nauczyciela zależnie od jego uznania.

Za pomocą terapii behawioralnej leczy się zaburzenia w przystosowaniu, przejawiające się w dolegliwościach somatycznych lub psychicznych. Podstawowy mechanizm terapii behawioralnej stanowi proces uczenia się rozumiany jako nabywanie nowych reakcji werbalnych, fizycznych, emocjonalnych. Psychoterapia ta ma doprowadzić do usunięcia nieprawidłowych reakcji i do nabycia reakcji prawidłowych. Psychoterapię opartą na wiedzy o prawidłowościach uczenia się społecznego proponowali tacy badacze jak: J. Dollard, N. E. Miller, A. Bandura.

Bibliografia

1. Kołodziejczyk Jakub, :Agresja i przemoc w szkole, sophia, Kraków 2004,

2. Beverly J. : Leczenie dzieci po urazach psychicznych, PARPA, Warszawa 2003;

3. Dąbrowska-Bąk M.: Przemoc w szkole. Ośrodek Wydawnictw Naukowych, Poznań 1995;

4. Grochulska J. : Agresja u dzieci. WSiP, Warszawa 1993;

5. Goldstein A. P. : Nauczanie prospołecznych zachowań antyspołecznej młodzieży. Apostolicum, Warszawa 2001;

6. Goldstein A. P. : Umiejętności chroniące. KARAN, Warszawa 2001;

7. Kmiecik – Baran K. : Młodzież i przemoc. PWN, Warszawa 2000;

8. Kmiecik – Baran K.: Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole. Przegląd Oświatowy, Gdańsk 2000;

9. Knez R. – Słonina W. : Saper, czyli jak rozminować agresję. Rubikon, Kraków 2002

10. Konwencja Praw Dziecka. Kraków 1993;

11. Kuźma J.: Agresja i przemoc wśród młodzieży. Hipotetyczne przyczyny – skala zagrożenia, możliwości przeciwdziałania. Agresja i przemoc we współczesnym świecie –
tom I (pod red.) Kuźma J., Szarota Z., WSP, Kraków 1998;

12. Laskowski A. : Demoralizacja i przestępczość dzieci i młodzieży. CMPPP MEN, Warszawa 1996;

13. Milerski B., Śliwerski B.: Pedagogika leksykon. PWN, Warszawa 2000;

14. Olweus D.: Mobbing fala przemocy w szkole. Jak ją powstrzymać? Jacek Santorski &CO, Warszawa 1998;

15. Ostrowska K.: Przemoc w szkole: rozmiary, przejawy, uwarunkowania osobowościowe. Przemoc w instytucjach opiekuńczo-wychowawczych (pod red.) Pospiszyl J, Centrum Pomocy Psychologiczno–Pedagogicznej MEN, Warszawa 1997;

16. Słownik Psychologiczny; red. W. Szewczuk, WP, Warszawa 1985;

17. Słownik wyrazów obcych. (pod red.) Tokarski J., PWN, Warszawa 1980, 

ZADANIA PEDAGOGA

„Szkoła profilaktycznych marzeń”, czyli dysponująca przewagą czynników chroniących nad czynnikami ryzyka to przede wszystkim szkoła dobrze kształcąca i wychowująca. Charakteryzuje taką szkołę, wartościową profilaktycznie, dobry klimat, to znaczy taka atmosfera, w której wszyscy dobrze się czują i chętnie w niej przebywają”.

Szkoła jest jedną z instytucji (poza rodziną i kościołem), która zajmuje się wychowaniem młodego pokolenia  w istotnym zakresie. W swej działalności dydaktyczno-wychowawczej, kształtując intelekt dziecka przez wprowadzenie go w arkana wielu nauk szczegółowych, nie powinna pominąć inspirowania tego, co najistotniejsze: rozwój samego człowieczeństwa. Nie każdy musi być matematykiem, biologiem, inżynierem czy lekarzem, ale każdy- dla dobra swojego i innych – musi być Człowiekiem.

Pedagog szkolny organizuje w szkole pomoc psychologiczną i pedagogiczną dla młodzieży, w celu wspomagania jej rozwoju psychicznego

i efektywności uczenia się poprzez pomoc wychowawcom klas i współdziałanie z nauczycielami, rodzicami (opiekunami prawnymi), pielęgniarką szkolną, organami szkoły oraz instytucjami pozaszkolnymi z uwzględnieniem postanowień Konwencji o Prawach Dziecka.

Pedagog ma do spełnienia wiele obowiązków, wśród których na szczególne podkreślenie zasługuje:

• roztaczanie kompleksowej pomocy dla dzieci z ubogich i niewydolnych rodzin,

• koordynowanie oddziaływań różnych instytucji i osób wspierających rozwój ucznia,

• uzyskiwanie sił drzemiących w środowisku lokalnym, istotnych dla optymalnego funkcjonowania szkoły,

• prowadzenie działalności profilaktycznej.

ZADANIA PRACY PEDAGOGA

1. Zadania ogólnowychowawcze:

• Największą wartością, której są podporządkowane wszelkie poczynania pedagogów, jest dziecko i jego dobro. Obserwowanie uczniów jak również   poznanie środowiska, w którym uczniowie się wychowują (wywiad środowiskowy, rozmowy).

• Praca nad podnoszeniem poziomu kultury pedagogicznej rodziców należy do podstawowych czynników determinujących treści i metody wychowania w społeczeństwie, dlatego tak bardzo ważne są rozmowy z rodzicami (opiekunami prawnymi) uczniów.  Staramy się wytworzyć specyficzny charakter pracy wychowawczej przez tworzenie ciekawego, niepowtarzalnego środowiska w szkole i wokół niej.

• Nawiązano współpracę z: pedagogami innych szkół a przede wszystkim z pedagogami z gimnazjum dzięki, którym łatwiej można było poznać ucznia; Komisariatem Policji, Szpitalem MSWiA (spotkania z psychologiem), Ośrodkiem Pomocy Społecznej, pracownikami socjalnymi, Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (otrzymaliśmy dofinansowanie realizacji programu profilaktycznego  „Kontra”), Polskim Komitetem Pomocy Społecznej oraz Gminną Świetlicą Socjoterapeutyczną (szerzenie wolontariatu wśród uczniów, zbiórka odzieży, maskotek przekazana dla podopiecznych).

• W ramach zadań ogólno-wychowawczych, podczas zajęć lekcyjnych organizujemy spotkania dyskusyjne z młodzieżą, kształtowanie bowiem poglądów i przekonań odgrywa w wychowaniu młodzieży ważną rolę, tematyka dotyczyła przede wszystkim bezpieczeństwa w szkole (przeprowadzono ankietę: bezpieczna szkoła), przemoc i agresja, uzależnienia, rola autorytetu w życiu ludzi, starości, czego oczekuje- kim jestem-jaki jestem- moje plany i marzenia, wolontariat: zachęcenie do pracy jako wolontariusze (uczniowie bardzo chętnie współpracują ze świetlicą socjoterapeutyczną przy PKPS w Głuchołazach; zorganizowaliśmy podopiecznym w/w świetlicy „Mikołaja” gdzie oprócz wspólnych zabaw nie zabrakło paczek dla podopiecznych.); często są to rozmowy o problemach szkolnych, rodzinnych oraz rówieśniczych.

•  Zorganizowano spotkanie z psychologiem:– (psycholog MSWiA); Temat: Stres-jak działa, ze względu na potrzeby uczniów na zajęciach pedagog zapoznał ze sposobami walki ze stresem, zapoznał z techniką relaksacyjną .

·        W skład zadań ogólno-wychowawczych wchodzi pomoc uczniom w wyborze zawodu i kierunku dalszego kształcenia się. (zorganizowano spotkanie z pracownikami z Gminnego Centrum Informacji: spotkanie dotyczyło funkcjonowania w/w instytucji, poszukiwanie pracy oraz pisanie CV. Przeprowadzono wśród uczniów ankiety, kwestionariusze dotyczące predyspozycji zawodowych. (m.in. Test osobowości wg Hollanda)

2. Indywidualna opieka pedagogiczno-psychologiczna

Jednostka, jej potrzeby oraz problemy są najistotniejszym wyznacznikiem naszej pracy. Jest ich tak dużo, jak dużo jest uczniów w szkole. Każdy uczeń bowiem cechuje odrębną osobowość, charakter i temperament.

Nowe realia spowodowały ciągłe zmiany miejsca zatrudnienia rodziców, zubożenie społeczeństwa; (nawiązano współpracę z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Głuchołazach, starano się pomóc uczniom, którzy potrzebują pomocy materialnej informowano uczniów oraz rodziców o możliwości korzystania z OPS ) . Zajmowaliśmy się również niekorzystnymi dla uczniów zjawiskami: depresja, nerwice czy stany lękowe, dociekaliśmy ich przyczyn oraz staraliśmy się podjąć odpowiednie środki zaradcze, które eliminują niepożądane sytuacje i stany uniemożliwiające młodzieży prawidłowe funkcjonowanie w środowisku szkolnym. Ponadto udzielaliśmy pomocy w likwidowaniu napięć psychicznych powstałych na tle konfliktów rodzinnych, niepowodzeń szkolnych.

W sytuacjach konfliktowych z nauczycielami byliśmy rzecznikami praw ucznia.

Zajmowaliśmy się również niekorzystnymi zjawiskami, takimi jak: alkoholizm, nikotynizm: przeprowadzono rozmowy z uczniami podczas lekcji jak również podejmowano interwencję rozmawiając z uczniami jak i z rodzicami.

            Analiza podań z poradni pychologiczno-pedagogicznej, informacja dla nauczycieli, wychowawców.

3. Praca korekcyjno-wyrównawcza

 Starano się wpłynąć na współprace i pomoc koleżeńską w stosunku do uczniów słabszych, mającym trudności szkolne, osiągającym słabsze wyniki w nauce. (pomoc uczniów, którzy osiągają dobre wyniki)

4. Profilaktyka wychowawcza

W skład zadań profilaktyki wychowawczej wchodzą działania zapobiegające niepożądanym zjawiskom w rozwoju i zachowaniu się ludzi.

Działalność profilaktyczna rozpoczęła się od opracowania programu profilaktycznego szkoły na lata 2004/2006 pn. „Zdrowo- bezpiecznie -kulturalnie”; program ukierunkowany głównie na wszechstronny rozwój ucznia poprzez: m.in. kształtowanie właściwej postawy ucznia (kultura osobista na co dzień), poznawanie i przestrzeganie norm społecznych, budowanie postaw życzliwości i miłości, przeciwdziałanie przemocy i agresji, przestrzeganie zasad bezpieczeństwa w szkole i poza nią, promowanie zdrowia, motywowanie do nauki itp. Tematyka programu profilaktycznego: Integracja grupy klasowej, Agresja- jak sobie z nią radzić, sposoby przeciwdziałania, Media a przemoc, Jak radzić sobie z konfliktami, Muszę czy chcę się uczyć, Kształtowanie poprawnej komunikacji, Uzależnienia- jak być asertywnym itp. Tematyka podejmowana podczas zajęć jak również podczas rozmów indywidualnych.

Kolejnym etapem było zapoznanie się z sytuacją wychowawczą w poszczególnych klasach, sporządzenie ewidencji uczniów, którzy mają trudności w nauce (powtarzają klasę), sprawiają trudności wychowawcze, potrzebują pomocy materialnej, (analizę sytuacji opiekuńczo-wychowawczej opracowano dzięki pomocy wychowawców poszczególnych klas).

Opracowano również: wstępną diagnozę sytuacji problemowej, która dotyczyła przede wszystkim tematów: jak funkcjonuje szkoła, jakie zachowania ryzykowne zauważono kiedykolwiek, o jakich problemach usłyszeli nauczyciele od uczniów, co relacjonowali rodzice podczas spotkań indywidualnych, na wywiadówkach, jak uczniowie spędzają czas wolny, czy uczniowie lubią swoją szkołę, w jakich warunkach toczy się życie domowe uczniów itp.

Narzędzia badawcze: rozmowy z uczniami, rodzicami, nauczycielami obserwacja zachowań uczniów itp.)

Udzielanie wychowawcom oraz nauczycielom pomocy w pracy dydaktyczno-wychowawczej.

Przeprowadzenie wraz pielęgniarką szkolną w klasach trzecich profilaktyki raka piersi – „Różowa wstążeczka” zajęcia edukacyjne oraz projekcja filmu na w/w temat.

Zorganizowanie spotkania i pokazów pierwszej pomocy przeprowadzonej przez studentów Wyższej Szkoły Zawodowej- Ratownictwo Medyczne w Nysie, studenci koła naukowego „COR” ,spotkanie zorganizowane dla uczniów oraz nauczycieli (konferencja szkoleniowa) Temat: Pierwsza pomoc a szanse przeżycia osoby poszkodowanej w wypadku.

Pedagogizacja nauczycieli, temat: Konflikt w szkole opracowany na podstawie książki Thomasa Gordona „Wychowanie bez porażek w szkole”

Realizacja programu profilaktycznego „Noe” , zajęcia przeprowadzone przez Mariusza Kajdę ( spotkanie dla uczniów klas I i II ,rodziców oraz nauczycieli (organizacja konferencji szkoleniowej)

Spotkanie z funkcjonariuszem policji- Temat: Zapoznanie uczniów z tematyką uzależnień- strona prawna. Przeprowadzono również spotkanie z rodzicami (Temat: Problem uzależnień)

Organizacja happeningu w oparciu o program profilaktyczny „Kontra” (dotyczy profilaktyki przeciw uzależnieniom), udział uczniów liceum oraz zaproszenie przedstawicieli szkół podstawowych oraz gimnazjów. (przygotowanie oraz koordynacja imprezy). Opracowanie: Działań  interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych; procedury postępowania dyrektorów szkoły, nauczycieli, formy współpracy z policją.

5. Pomoc materialna

Realizując to zadanie, zebraliśmy niezbędne wiadomości o potrzebach materialnych młodzieży od wychowawców klas, opiekunów społecznych, oraz przeprowadzenie wywiadów środowiskowych (analiza sytuacji opiekuńczo-wychowawczej oraz rozmowy z nauczycielami).

Organizacja zbiórki odzieży, maskotek, słodyczy, zebrane rzeczy przekazano podopiecznym Gminnej Świetlicy Socjoterapeutycznej przy PKPS w Głuchołazach, część zbiórki przekazano kuratorowi społecznemu w celu rozdania najuboższym podopiecznym.;

Wytypowanie uczniów, którzy pomogli pracownikom PKPS podczas przedświąteczej zbiórce żywności.

Dokumentacja działalności: prowadzenie dziennika pedagoga szkolnego.

Opracowała: mgr Anna Borkowska